Dat je lichaam tijdens een zwangerschap enorm verandert, hoeven we je waarschijnlijk niet te vertellen. Maar ook in je hersenen gebeurt er van alles. Een nieuw Nederlands onderzoek laat zien dat de veranderingen in het brein tijdens de zwangerschap qua omvang zelfs vergelijkbaar zijn met die tijdens de puberteit.
Onderzoekers van het Pregnancy Brain Lab van Amsterdam UMC brachten voor het eerst in kaart wat er in het vrouwenbrein gebeurt tijdens drie grote hormonale fases in het leven: de puberteit, zwangerschap en menopauze. En vooral de overeenkomst tussen zwangerschap en puberteit valt op.
Van puberteit naar ‘moederteit’: dit is matrescentie
De onderzoekers analyseerden herhaalde MRI-scans binnen een onderzoek met meer dan duizend deelnemers. Ze keken onder andere naar vrouwen voor en na hun zwangerschap en vergeleken hun hersenen met die van vrouwen die geen zwangerschap doormaakten.
Daaruit blijkt dat tijdens de zwangerschap de hoeveelheid grijze stof in de hersenschors afneemt. Grijze stof in onze hersenen speelt een belangrijke rol bij het verwerken van informatie, bijvoorbeeld bij denken, waarnemen en bewegen.
Opvallend genoeg zagen onderzoekers een vergelijkbare afname bij meisjes tijdens de puberteit. Niet alleen de mate waarin de grijze stof veranderde kwam overeen: de veranderingen vonden voor een deel ook plaats in dezelfde hersengebieden. Het gaat onder meer om gebieden die betrokken zijn bij complexere cognitieve functies, zoals plannen en het verwerken van informatie.
Dat klinkt misschien een beetje alarmerend. Minder grijze stof in je hersenen, wil je dat wel?
Neurowetenschapper Sophie van ‘t Hof, die de studie uitvoerde, nuanceert dat de afname van grijze stof in de hersenen geen slecht teken is. “In steeds meer data zien we dat die afname niet iets slechts is. In ons onderzoeksveld is dit een nieuwe hypothese. Het lijkt erop dat het brein zich op deze manier reorganiseert om zich klaar te maken voor nieuwe taken.”
Ook een belangrijke kanttekening: het onderzoek onder duizend vrouwen keek naar veranderingen op hersenscans. Ze onderzochten niet of vrouwen daardoor bijvoorbeeld vergeetachtiger werden, anders gingen denken of bepaalde vaardigheden beter of slechter werden.
Onderzoeker Elseline Hoekzema van Amsterdam UMC – die al jaren onderzoek doet naar hersenen en zwangerschap – benadrukt daarom dat nog niet duidelijk is wat de gevonden veranderingen precies betekenen. De veranderingen in grijze stof kunnen op basis van deze studie niet worden gekoppeld aan veranderingen in gedrag of vaardigheden.
Hoewel de veranderingen tijdens zwangerschap en puberteit opvallende overeenkomsten vertonen, zagen de onderzoekers ook duidelijke verschillen. In meer dan de helft van de onderzochte hersengebieden verliepen de veranderingen tijdens de zwangerschap anders dan tijdens de puberteit.
Het lijkt er dus vooral op dat beide levensfasen gepaard gaan met een flinke reorganisatie van het brein, maar dat iedere fase daarbij zijn eigen patroon heeft.
De onderzoekers keken ook naar vrouwen rond de menopauze. Daar zagen ze juist een heel ander patroon. Normaal gesproken neemt de hoeveelheid grijze stof langzaam af naarmate we ouder worden. Dat zagen de onderzoekers ook bij vrouwen van 50 tot 55 jaar die tijdens de onderzoeksperiode vóór óf na de menopauze bleven.
Maar bij vrouwen die tijdens het onderzoek daadwerkelijk de overgang van premenopauzaal naar postmenopauzaal maakten, zagen ze die afname tijdelijk niet.
Het lijkt er volgens de onderzoekers daarom op dat de menopauze samenvalt met een soort ‘pauze’ in de normale leeftijdsgerelateerde afname van grijze stof.
Misschien wel het belangrijkste punt van het onderzoek: we weten nog opvallend weinig over hoe het vrouwenbrein gedurende een leven verandert.
Hormonale veranderingen waren volgens Amsterdam UMC lange tijd juist een reden waarom onderzoek naar het vrouwenbrein ingewikkeld werd gevonden. Terwijl puberteit, zwangerschap en menopauze enorme hormonale gebeurtenissen zijn die een groot deel van de vrouwelijke bevolking meemaakt. Juist daarom wilden de onderzoekers die variatie nu wel onderzoeken en is dit een baanbrekend onderzoek.
De studie geeft nog geen antwoord op de vraag wat deze hersenveranderingen concreet betekenen voor hoe vrouwen zich voelen, denken of gedragen. Daarvoor is vervolgonderzoek nodig, bijvoorbeeld waarbij hersenscans worden gecombineerd met hormoonmetingen en cognitieve tests.
Maar het onderzoek laat wel iets belangrijks zien: een zwangerschap verandert niet alleen je buik, hormonen en lichaam. Ook je hersenen maken aantoonbaar een grote verandering door.
Meer lezen over de overgang naar moeder zijn?
Kirsten Hendriks: “Moederschap liet me mezelf opnieuw uitvinden”
Anna Nooshin schrijft openhartig over het moederschap in nieuw boek Je Moeder
Psycholoog Dorien over alle emoties als moeder
Bronnen:
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen