Minder schermtijd? Dan heb je niet meer wilskracht nodig, maar een andere omgeving. Dat is de kernboodschap van het boek Dopamine Kids, van wetenschapsjournalist Michaeleen Doucleff. Tijdens een masterclass van How About Mom vertelde ze hoe schermen, sociale media en bewerkt voedsel inspelen op het brein van jonge kinderen, en wat je als ouder kunt doen. “Zelf avonturen beleven is beter dan naar andermans avonturen op een scherm kijken.”
Sinds de eerste smartphone in 2007 zijn schermen overal: op tafel, in de auto, naast het bed. Veel ouders herkennen het gevoel dat daarbij hoort. Rusteloos, gestrest, altijd op zoek naar wat er nog meer is.
Bij kinderen zie je hetzelfde: ook zij vinden het lastig om te stoppen met een YouTube-filmpje of serie. En als ouder voel je je er al snel hulpeloos bij.
Michaeleen Doucleff studeerde biologie en promoveerde in de fysische chemie. Ze werkte tien jaar in het laboratorium en werd daarna wetenschapscorrespondent bij de Amerikaanse publieke omroep NPR. Eerder schreef ze de bestseller Jagen, Verzamelen, Opvoeden.
In Dopamine Kids duikt ze in de vraag waarom schermen zo’n grip hebben op kinderen.
Lang dachten we dat dopamine een ‘genotsstofje’ is dat ons blij maakt. Maar het neurowetenschappelijk onderzoek van de afgelopen twintig jaar laat iets anders zien, legde Doucleff uit. Dopamine stuurt vooral ons wil-systeem aan: het zorgt dat we iets willen hebben en gemotiveerd raken om ervoor te gaan. Oorspronkelijk een overlevingsmechanisme: we willen een warme plek, voedsel en water.
Het verschil tussen willen en voldoening is belangrijk. Willen is iets anders dan voldaan zijn. Je kunt iets heel graag willen en je er daarna toch niet beter door voelen.
Techbedrijven maken handig gebruik van dat wil-systeem. Apps, games en apparaten zijn gebouwd om verlangen te maximaliseren, met als doel dat je nooit stopt. Denk aan de endloss scroll op Instagram of YouTube, dat je het liefst de hele dag laat kijken. Het resultaat is een eindeloze lus van willen, zonder dat er voldoening volgt. Veel volwassenen kennen dat van zichzelf: na een avond doomscrollen voel je je eerder somber dan ontspannen.
Volgens Doucleff wordt de telefoon daardoor een ‘dopaminemagneet’ op zich. Niet alleen het gebruik trekt, maar al het zien ervan. Zelfs het besef dat de telefoon, tablet of laptop in de buurt is, is genoeg om het verlangen aan te zetten.
Het gangbare advies is: laat je kind wennen aan schermen en leer het zichzelf te beheersen. Doucleff is daar uitgesproken over. Advies dat leunt op wilskracht noemt ze achterhaald. Wilskracht en zelfcontrole putten je uit en zijn geen strategie voor de lange termijn, voor kinderen niet en voor volwassenen evenmin.
Haar alternatief: zorg voor een omgeving waarin de magneten er simpelweg niet zijn. Denk na over je omgeving thuis en nieuwe routines. Geef schermen een vaste tijd en een vaste plek, in plaats van ze overal en altijd binnen handbereik te laten liggen. Wat niet zichtbaar is, hoeft je kind ook niet te weerstaan.
Een scherm, tablet of telefoon simpelweg verwijderen, is niet genoeg: om echt duurzaam gedrag te veranderen, is het goed om nieuwe uitdagingen en interesses te zoeken met en voor onze kinderen. Waar worden ze écht blij van?
In haar boek Dopamine Kids duikt Doucleff ook in verschillende typen kinderen, die ze ‘bevers’ en ‘paradijsvogels’ noemt. Is jouw kind meer een bouwer, verzamelaar of creatieve knutselaar? Door te snappen waar je kind blij van wordt en wat hij of zij leuk vind, maak je het alternatief voor schermen en technologie een stuk makkelijker.
Minder scherm is geen doel op zich. Het gaat om ruimte voor de echte wereld. ‘We moeten kinderen iets teruggeven’, aldus Doucleff. Zelf avonturen beleven is beter dan naar andermans avonturen op een scherm kijken.
Volgens Doucleff komen kinderen daarmee terug bij vier vaardigheden die we als ouders goed kunnen gebruiken:
Doucleff sloot af met een boodschap voor ouders zelf: opvoeden vraagt ook iets van jou. Kinderen kijken mee naar hoe wij met onze telefoon omgaan. Wie zijn eigen omgeving aanpast, maakt het voor het hele gezin makkelijker.
Het goede nieuws: je hoeft je niet hulpeloos te voelen. Je hoeft niet te winnen van een miljardenindustrie met pure wilskracht. Begin klein, met een vaste plek voor de telefoon en wat meer tijd voor avontuur.
Meer lezen?
Bekijk alle masterclasses van How About Mom
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen