In Nederland heb je een ‘à terme’ (voldragen) zwangerschap in de periode tussen 37-42 weken zwangerschap. Vanaf 42 weken spreekt men van serotiniteit: je bent dan ‘overtijd’. In dit artikel legt verloskundige Margot van Dijk (Vraag de Vroedvrouw) uit wat dit voor jou betekent als zwangere.
Waar zwangeren eerst bij 42 weken zwangerschap een inleiding geadviseerd kregen, is dat momenteel aan het verschuiven. Op steeds meer plekken wordt bij 41 weken zwangerschap een inleiding aangeboden en geadviseerd. De WHO (2018) adviseert een inleiding bij 41 weken, maar geeft daarnaast aan dat de bewijskracht van dit advies laag is.
Wat zijn de opties als je ‘overtijd’ bent? Je leest hier de samenvatting, lees hier het uitgebreide artikel over serotiniteit op Vraag de Vroedvrouw.
Hoe zit dit precies? Is het gevaarlijk om tot 42 weken of langer af te wachten? Wat zijn de mogelijke risico’s en hoe groot zijn die risico’s? Is een inleiding een beter alternatief dan afwachten en wat zijn de mogelijke voor- en nadelen daarvan? Vroedvrouw Margot legt het uit.
Het is nog niet exact duidelijk waardoor een bevalling precies begint. Bij een fysiologische geboorte geven de bijnieren en de longen van de baby vermoedelijk een signaal af aan de placenta als het lichaam van de baby ‘klaar’ is. Als het lichaam van de zwangere ‘klaar’ is voor de bevalling, zijn er receptoren voor dit signaal aangemaakt, waardoor de bevalling kan beginnen.
Oftewel: een baby wordt geboren wanneer het lichaam van de baby én de moeder daar klaar voor zijn. Dat baby’s na de uitgerekende datum geboren worden is dus normaal: de uitgerekende datum is immers een concept bedacht door mensen, waar de baby geen weet van heeft.
Bij een zwangerschap van 42 weken of langer worden iets vaker complicaties bij de baby gezien.
De belangrijkste complicaties treden op door meconiumhoudend vruchtwater (baby heeft in het vruchtwater gepoept), een lagere Apgar-score en een iets verhoogde (maar nog steeds extreem zeldzame) kans op sterfte (bovendien is het lang niet altijd duidelijk of een overlijden of NICU-opname dóór de verder gevorderde zwangerschap komt).
In het uitgebreide artikel op Vraag de Vroedvrouw lees je hier alles over. Meer over meconiumhoudend vruchtwater lees je ook op Vraag de Vroedvrouw.
Momenteel is het beleid in Nederland per regio – en soms zelfs per ziekenhuis – verschillend. Lange tijd werd op de meeste plekken een inleiding bij 42 weken geadviseerd. Op de meeste plekken wordt bij het consult een echo gemaakt om de hoeveelheid vruchtwater te meten. Ook wordt er een CTG gemaakt, met als doel om de conditie van de baby in kaart te brengen. De laatste jaren vond er een verschuiving plaats waarbij op steeds meer plekken bij 41 weken zwangerschap al een inleiding wordt aangeboden.
Daarnaast is het op veel plekken gewoon om bij 41 weken ‘strippen’ aan te bieden. Door middel van inwendig onderzoek worden – als er iets van ontsluiting is – de vliezen losgewoeld van de baarmoedermond. Hierbij komt prostaglandine vrij, wat de bevalling op gang kan helpen.
Als je als zwangere afwacht tot na 42 weken, word je bij 42 weken zwangerschap overgedragen van de verloskundigenpraktijk aan het ziekenhuis. Een zwangerschap die langer dan 42 weken duurt wordt ‘hoogrisico’ genoemd en daarbij wordt geadviseerd om de baby te monitoren met CTG.
(Belangrijke sidenote: uiteraard heb jij als zwangere bij alles zelf de keuze wat je wel en niet wil).
In de wetenschap is er onenigheid of een inleiding bij 41 weken in plaats van 42 weken tot betere uitkomsten leidt. Het is een persoonlijke afweging voor elke zwangere, of de mogelijke voordelen van het voorkomen van complicaties bij de baby opwegen tegen de mogelijke nadelen van een inleiding.
In de richtlijn van gynaecologen staat beschreven dat er geen verschil is tussen inleiden of afwachten met betrekking tot de kans op een vacuüm- of tangverlossing, keizersnede, schouderdystocie, ruptuur, fluxus, Apgar-score van de baby en infectie bij de baby.
Wanneer er wordt afgewacht, is er 75% kans dat de zwangere spontaan bevalt voor de 42 weken. Er wordt benoemd dat het onbekend is wat de gevolgen van inleiden op de lange termijn zijn voor moeder en kind.
Het voordeel van strippen kan zijn dat het mogelijk de bevalling eerder op gang brengt. Sommige zwangeren hebben ook baat bij strippen omdat het rust geeft om ‘iets te doen’, omdat het afwachten na de uitgerekende datum soms stressvol kan zijn.
De mogelijke nadelen van strippen zijn: kans op infectie (dit komt niet helder naar voren uit de onderzoeken) of per ongeluk breken van de vliezen. Strippen kan pijnlijk zijn, zorgen voor ruim bloedverlies en zorgen voor beginnende weeën die niet doorzetten, waardoor de zwangere niet goed kan slapen en daardoor moe wordt.
In steeds meer regio’s in Nederland verplaatst de inleiding rondom 41 of 42 weken naar het ziekenhuis. Zwangeren krijgen dan (als de uitgangspositie gunstig is) aangeboden om thuis de vliezen te breken om te zien of dat de bevalling op gang brengt. Als er nog onvoldoende ontsluiting is om thuis de vliezen te breken, is het in sommige regio’s ook mogelijk om in het ziekenhuis ‘een ballonnetje’ in de baarmoedermond te krijgen en daarmee naar huis te gaan. Het ballonnetje is een manier om de baarmoedermond te rijpen en daarmee ontsluiting te creëren, zodat daarna (thuis) de vliezen gebroken kunnen worden.
Er is nog niet veel onderzoek naar deze manier van inleiden. In een klinische setting wordt namelijk meestal gekozen voor directe toediening van synthetische oxytocine na het breken van de vliezen. Een Nederlands groot onderzoek (Rijnders, 2011) dat uitgevoerd werd tussen 2004 en 2008 onder 521 zwangeren, laat zien dat 85% van de zwangeren binnen 12 uur na het breken van de vliezen, weeën kreeg.
In het artikel van Vraag de Vroedvrouw ‘Conditie van de baby: doptone & CTG‘ wordt verder ingegaan op de voor- en nadelen van CTG-registratie tijdens de baring bij een hoogrisico-zwangerschap. Omdat er geen goed onderzoek is naar de verschillende risicofactoren waarbij CTG momenteel wordt ingezet, is niet duidelijk of CTG-registratie tijdens de baring (bij een zwangerschap van 42 weken of verder) leidt tot betere uitkomsten.
Bij Vraag de Vroedvrouw vind je meer informatie over inleiden: een artikel nageboortetijdperk (wel of geen synthetische oxytocine?), een artikel over laten uitkloppen van de navelstreng en een (gratis!) webinar over de fysiologie van geboorte, waarbij je nog beter begrijpt hoe een baring in elkaar zit én waar je dus (ook tijdens een inleiding) allemaal invloed op hebt.
Met Vraag de Vroedvrouw heeft vroedvrouw Margot één doel: verloskundige kennis van alle kanten belichten. Margot: “Zowel zorgverleners als zwangeren kunnen bij ons hun hart ophalen aan objectieve en genuanceerde verloskundige kennis. Ik zoek alles tot op de bodem uit. Wat ik gevonden heb, zet ik om in begrijpelijke taal voor jou.”
Inmiddels is Vraag de Vroedvrouw uitgegroeid tot een uitgebreide kennisbank met:
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen