Schermgebruik bij jonge kinderen is met recht een hot topic. Waar de ene ouder er geen moeite mee heeft, is de ander erop gebrand schermen zoveel mogelijk te vermijden. Voor beide valt iets te zeggen. Maar in een wereld waarin technologie niet meer weg te denken is uit ons dagelijks leven, kunnen we onze kinderen überhaupt wel schermvrij opvoeden?
Wat is nu eigenlijk waar als het gaat om schermtijd? Want wie zich in het onderwerp verdiept, komt al snel terecht in een wirwar van onderzoeken, adviezen en meningen. Wij doken in de meest gehoorde stellingen en legden ze voor aan Lisanne Hagens oprichtster ‘Schermblij’, mediacoach en specialist in gezond schermgebruik bij jonge kinderen.
Volgens haar ligt de waarheid vooral in de nuance. “Het gaat eigenlijk niet zozeer om schermtijd. Het gaat om hoe je digitale media gebruikt: bewust, gematigd en passend bij je kind”, zegt Lisanne.
💻 Gratis masterclass voor ouders: Zo zet je schermtijd bewust in
De Rijksoverheid kwam vorig jaar met richtlijnen voor gezond schermgebruik bij kinderen. Daarbij draait het niet alleen om de hoeveelheid tijd achter een scherm, maar ook om de inhoud, de context en de manier waarop het gebruikt wordt. Denk bijvoorbeeld aan samen een rustig programma kijken, een prentenboekapp bekijken of videobellen met opa en oma. In die situaties kan schermgebruik zelfs een sociale of educatieve functie hebben.
Wat is te veel schermgebruik? Daarvoor kun je globaal de volgende richtlijn aanhouden:
0-2 jaar: geen schermtijd
2-4 jaar: maximaal 30 minuten per dag
4-8 jaar: maximaal 1 uur per dag
8-10 jaar: maximaal 1,5 uur per dag
10-12 jaar: maximaal 2 uur per dag
12+ jaar: maximaal 3 uur per dag
Lisanne: “Alleen minuten zeggen eigenlijk heel weinig. Het gaat er vooral om wat een kind kijkt, wanneer het kijkt en of er een ouder bij betrokken is.” Een rustig programma samen kijken op zaterdagochtend kan volgens haar bijvoorbeeld veel minder impact hebben dan een kort maar intens filmpje vlak voor het slapengaan.
Antwoord: Feit
Er wordt voortdurend onderzoek gedaan naar de effecten van schermtijd. Door de enorme hoeveelheid studies is het soms lastig om nog overzicht te houden. Concreet bewijs dat schermgebruik gedragsstoornissen veroorzaakt, is er niet. Wel kan overmatig schermgebruik effect hebben op prikkelbaarheid, concentratie en emoties.
Volgens Lisanne ontstaat daar vaak verwarring over. “Kinderen krijgen geen ADHD van schermtijd,” legt ze uit. “Wat wel kan gebeuren is dat ze overprikkeld raken door snelle beelden. Dat gedrag kan lijken op ADHD, maar het is iets heel anders.” Programma’s met snelle beeldwisselingen en veel prikkels kunnen kinderen tijdelijk hyper of onrustig maken, maar dat betekent niet dat er sprake is van een stoornis.
Antwoord: Fabel
Je doet zo je best om je kind schermvrij op te voeden en het gaat eigenlijk best goed. Maar dan is er ook nog een wereld buiten je eigen huis.
De televisie staat aan bij opa en oma, familieleden scrollen op hun telefoon en op school werken kinderen steeds vaker met digitale middelen. “Je kunt thuis best duidelijke regels hebben over schermgebruik,” zegt ze. “Maar kinderen helemaal zonder schermen laten opgroeien is tegenwoordig vrijwel onmogelijk.” Denk alleen al aan digiborden op school of digitale vaardigheden die inmiddels onderdeel zijn van het onderwijs. Voor ouders ligt de rol daarom vaak eerder in begeleiden en begrenzen dan in volledig verbieden.
Antwoord: Fabel
De wereld van kinderapps, educatieve video’s en leerprogramma’s groeit snel. Veel ouders hopen dat hun kind er iets van leert. “Schermen kunnen kennis vergroten, maar ze leren een kind meestal niet sneller lezen of denken. Dat gebeurt vooral door interactie met mensen.”
Een kind kan bijvoorbeeld iets opsteken over planeten, dieren of machines uit een filmpje. Maar vaardigheden zoals taalontwikkeling, probleemoplossend denken en sociale vaardigheden ontstaan vooral door gesprekken, spel en interactie. Bij jonge kinderen werkt schermtijd daarom vooral goed wanneer een ouder meekijkt en erover praat.
Antwoord: Feit, maar met nuance
Je herkent het waarschijnlijk zelf ook: na lang naar een scherm kijken moeten je ogen even wennen wanneer je opkijkt. Dat geldt ook voor kinderen. Langdurig schermgebruik kan zorgen voor vermoeide ogen, irritatie en mogelijk bijdragen aan bijziendheid.
Daarom adviseren veel oogspecialisten de zogenoemde 20-20-2 regel: Na elke 20 minuten schermtijd, kijk je 20 seconden naar iets, dat minimaal 2 meter ver weg is. Zo krijgen de ogen even rust. Deze regel geldt overigens ook voor de volwassenen!
Antwoord: Feit
Veel ouders hebben het gevoel dat televisie kijken minder intensief is dan een tablet of telefoon en dat klopt gedeeltelijk. “Een groter scherm is vaak beter voor ogen en houding dan een klein scherm,” legt Lisanne uit. Bij een televisie zit je meestal verder weg en kijk je recht vooruit, terwijl kinderen bij tablets vaak dichter op het scherm zitten en meer voorovergebogen kijken.
Tegelijkertijd heeft een tablet ook voordelen. Apps kunnen interactief zijn en kinderen actief laten meedoen, terwijl televisie vooral passief kijken is.
Antwoord: Het hangt ervan af
Programma’s zoals CoComelon worden regelmatig genoemd als voorbeeld van content die kinderen moeilijk los kunnen laten. Volgens Lisanne zit daar wel degelijk een kern van waarheid in. Veel kinderprogramma’s worden namelijk bewust zo ontworpen dat ze de aandacht van kinderen zo lang mogelijk vasthouden. Snelle beeldwisselingen, felle kleuren, korte scènes en voortdurende nieuwe prikkels zorgen ervoor dat kinderen geboeid blijven kijken.
“Het product van veel kinderprogramma’s is eigenlijk de aandacht van het kind,” zegt Lisanne. “Hoe langer een kind blijft kijken, hoe succesvoller het programma is.” Volgens haar wordt er in de industrie zelfs gekeken naar hoe kinderen reageren op bepaalde beelden. Wanneer hun aandacht verslapt, worden scènes sneller, kleurrijker of prikkelender gemaakt om de focus weer terug te winnen.
Dat betekent niet dat zulke programma’s automatisch schadelijk zijn. Maar de manier waarop ze zijn opgebouwd kan wel invloed hebben op hoe het brein van een kind reageert. Bij snelle en prikkelrijke programma’s krijgen de hersenen namelijk voortdurend nieuwe impulsen te verwerken. Daarbij speelt dopamine een rol: een stofje in de hersenen dat betrokken is bij motivatie en beloning. Dat zorgt ervoor dat kijken aantrekkelijk blijft.
Lisanne vergelijkt dat mechanisme soms met andere vormen van sterke prikkels. “Het werkt een beetje zoals bij andere dingen die een sterke dopamine-reactie geven,” zegt ze. “Dat betekent niet dat een kinderprogramma hetzelfde is als bijvoorbeeld drugs, maar het laat wel zien hoe krachtig zulke prikkels kunnen zijn voor een kinderbrein.” Rustigere programma’s met langere scènes en minder prikkels geven kinderen daarentegen meer tijd om te verwerken wat ze zien.
Antwoord: Feit, tot op zekere hoogte
Stiekem RTL Boulevard kijken terwijl je net doet alsof je heel geboeid bent door de poppen en tractors en het spel van je kind, kan heus geen kwaad, toch? Helaas! Volgens Lisanne gaat het probleem niet alleen over wat kinderen horen, maar ook over hoe het hun spel beïnvloedt. “Achtergrond-tv haalt kinderen steeds uit hun spel. Hun aandacht wordt telkens weggetrokken.” Daardoor kunnen kinderen minder geconcentreerd spelen en minder opgaan in hun eigen fantasie.
Antwoord: Fabel
Een filmpje van tien of twintig minuten per dag lijkt voor veel ouders een veilige middenweg. en in veel gevallen is dat ook zo maar ook hier spelen inhoud en timing een rol. “Twintig minuten scherm vlak voor het slapengaan kan meer impact hebben dan een uur op zaterdagochtend,” zegt Lisanne. Blauw licht kan namelijk de aanmaak van melatonine verstoren, waardoor kinderen minder makkelijk in slaap vallen. Het ligt dus niet zo zeer aan duur maar ook aan de inhoud en de timing!
Antwoord: Meestal feit
Schermen zijn niet meer weg te denken uit ons leven. Ook niet uit dat van onze kinderen. De vraag is dus niet óf ze ermee in aanraking komen, maar vooral hoe. Volgens Lisanne hoeven ouders zich daar ook niet schuldig over te voelen. “Schermtijd geven aan je kind is niets om je schuldig over te voelen. Sterker nog, het kan voor ontspanning zorgen bij ouders en kind. Maar het is wel iets waar je bewuste keuzes over moet maken.” Met duidelijke grenzen, betrokkenheid en aandacht voor de inhoud kan schermtijd zelfs een waardevol moment worden. “Het gaat niet om schermvrij opvoeden. Het gaat om schermblij opvoeden.”
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen