Slaap werd een ding: ‘Ik stond op een dinsdagmiddag met een rol tape voor mijn eigen deurbel’

Op een dinsdagmiddag stond ik op sokken, met ongewassen haren en een rol tape voor mijn eigen deurbel. Ik sloopte hem nog net niet. Mijn tweeling sliep voor het eerst die week tegelijk, en ik wilde douchen. Eén keer douchen, zonder dat een pakketbezorger daar een einde aan zou maken. Ik ben psycholoog en werkte jarenlang met mensen bij wie het stresssysteem ontregeld was. En daar stond ik.

Ik vertel dit graag, want ik hoor het van tientallen ouders op hun eigen manier terug. De moeder die niet naar een verjaardag gaat omdat die tijdens het dutje van de baby valt. De vader die rondjes loopt over de camping tot het stil is in de kinderwagen. De ouder die ‘s ochtends al zit te rekenen hoe de dutjes vandaag in vredesnaam moeten passen. Slaap is een ding geworden. En zodra slaap een ding wordt, gaat het niet meer over slaap.

Je baby veilig laten slapen: dit moet je echt weten

Hoe slaap zo groot kan worden

Slaapt ze al door, vraagt je schoonmoeder. Hoe gaan de nachten, vraagt het consultatiebureau. En online ligt een ecosysteem klaar dat je vertelt hoeveel je baby zou moeten slapen, en wanneer.

Daar komt bij dat de village die een baby even overneemt er nauwelijks nog is. Dus als jij dat dutje niet regelt, regelt niemand het. Je verduistert, plant, zegt af, rijdt een extra rondje en plakt desnoods je deurbel af. Het voelt als goede zorg, en vaak ís het dat ook. Baby’s hebben immers baat bij rust, reinheid en regelmaat. Tot het meer kost dan het oplevert. Dat is het punt waarop ik met ouders ga kijken: doet dit jullie nog goed?

Ik stond zelf het meest op scherp

Ik was doodmoe. Met twee baby’s en een peuter waren de momenten waarop ze tegelijk sliepen de enige waarop er iets van mij overbleef. Die dutjes werden heilig, en ik was zelf het minst ontspannen wezen in huis. Mijn zenuwstelsel stond hoog op het moment dat ik hoopte dat dat van hen zou zakken. Zij reageerden op mijn spanning, ik op hun onrust, en zo hielden we elkaar behoorlijk bezig.

De spanning rond die dutjes kostte me meer rust dan de dutjes me opleverden. Ik wist eigenlijk wel hoe dat werkt, alleen blijkt kennis minder makkelijk toepasbaar als je er zelf middenin zit.

Wat slaap eigenlijk aanstuurt

In de jaren dat ik in de ggz werkte, hadden veel van mijn cliënten slaapproblemen. In de behandeling sprak ik dan over slaapbiologie en zenuwstelsel. Hoe langer je wakker bent en hoe actiever je dag, hoe meer behoefte aan slaap zich opbouwt. En dan is er je alertheid. Je kunt doodmoe zijn en toch klaarwakker blijven, omdat je lichaam vindt dat er iets aan de hand is. Denk aan de avond voor een presentatie: je bent op, maar de zenuwen zitten in de weg. Niemand concludeert dan dat je het slapen verleerd bent.

Bij baby’s kijken we daar anders naar. Daar proberen we slaap te optimaliseren met meer rust, minder prikkels, donkerder, stiller, nóg beter timen. Terwijl hun systeem hetzelfde werkt als dat van ons, en een gewone, actieve dag precies is wat die slaapdruk opbouwt. En voldoende ervaringen overdag ook juist hun zenuwstelsel ondersteunen. Een baby hoeft niet de hele dag in een rustig en stil wellnessresort te verkeren om te kunnen slapen.

Meer lezen: Wanneer gaat een baby doorslapen?

Wat doe jij als slapen niet lukt?

Je ligt wakker, je hoofd staat aan en morgen moet je vroeg op. Harder je best doen helpt dan zelden. Wat wel helpt is eruit gaan, iets lezen, in ieder geval stoppen met proberen slaap af te dwingen. Je kunt slaap nou eenmaal niet forceren, je kunt haar slechts uitnodigen. Bij kinderen werkt dat net zo. Een zenuwstelsel kalmeert doorgaans niet van stilte en donker, maar van beweging, contact en een andere omgeving.

Dat heeft ook een positief effect op jou. Zodra je de situatie uitstapt, stopt vaak ook de vraag die de hele tijd door je hoofd spookt: “slaapt hij nou nog niet?”. Je hoeft niet meer bij elk geluidje in te schatten of dit nog een dutje gaat worden. Daar profiteren jullie allebei van, want jonge kinderen reguleren hun spanning in contact met hun ouders. In een verduisterde kamer waar één volwassene met ingehouden adem naar de klok kijkt, wordt die volwassene de spannendste prikkel die er is. En ik heb die volwassene vaak genoeg gespeeld.

Toen het niet meer in ons leven paste

Met drie kleine kinderen bleek het onmogelijk ons leven rond ieder dutje te organiseren. In plaats van nog meer rigide met slaap om te gaan, stopte ik met plannen wanneer de tweeling moest slapen en deed ik gewoon wat er te doen was. En waar ik zin in had, met twee wakkere baby’s erbij. Ze gingen later en minder vaak slapen dan ik eerder had aangedurfd, en als ze in slaap vielen, sliepen ze vaak prima. Slaap werd weer onderdeel van onze dag. Zo douche ik tegenwoordig gewoon. Ondertussen rolt mijn tweeling de wc-rol af over de badkamervloer, maar ik douche.

Niet ieder kind valt overal probleemloos in slaap. Kinderen verschillen, en soms raakt slaap zo ontregeld dat je hulp nodig hebt. Maar ik vraag ouders zelden naar hun schema en ritueel. Ik wil weten hoe hun dag eruitziet en hoeveel spanning er rond slaap hangt. Hoe het met hén gaat, en wat zij nodig hebben.

Wat je morgen al kunt doen

1. Begin de dag op een vast tijdstip. Zorg dat je kindje op een vaste tijd aan de dag begint, ook na een slechte nacht, en zoek daarna meteen licht en beweging op. Dat zet het ritme van je kind neer en zorgt dat je kindje ’s avonds ook een duidelijk nachtsignaal krijgt.
2. Geef je kind overdag genoeg te doen. Bewegen, dragen, buiten zijn, mensen zien. Die zintuiglijke en motorische input is precies wat de slaapdruk opbouwt.
3. Laat de dutjes ontstaan waar ze ontstaan. Kinderen verschillen enorm in hoeveel slaap ze nodig hebben. Baby’s hebben overdag nog slaap nodig om de avond te halen, maar een dutje hoeft niet lang, diep of herstellend te zijn. Vaak komen ze later en zijn ze korter dan je denkt dat nodig is, en juist dat houdt de slaapdruk gezond en ondersteunt je nachten.

Lukt slapen niet, stop dan met forceren. Doe iets wat jou ook even helpt herpakken. Wie zo leeft, staat zelf ook minder op scherp en dat merkt je kind meteen.

Onze pakketbezorger durft trouwens weer aan te bellen.

Over de gastauteur:

Stephanie Breedveld is psycholoog, slaapcoach en moeder van drie, onder wie een tweeling. Vanuit haar praktijk Mind your Steph begeleidt ze ouders van baby’s en jonge kinderen rondom slaap, stress en jouw welzijn als ouder.