Merk je dat je gedachten hebt zoals ‘wat als er iets met mijn kind gebeurt’, nadat je moeder bent geworden? Of ga je bepaalde situaties uit de weg, zoals autorijden of drukke plekken? Dit is wat je wil weten over postpartum angst.
Postpartum angststoornissen minstens zo vaak voorkomen als postpartum depressie. Veel vrouwen melden klachten niet uit schaamte of omdat ze denken dat het ‘erbij hoort’.
Internationale cijfers laten zien dat ongeveer 15–20% van de vrouwen in het eerste jaar na de bevalling klinisch relevante angstklachten ontwikkelt. Dat betekent: ongeveer 1 op de 5 moeders. En waarschijnlijk ligt het werkelijke aantal hoger.
‘Toch hebben we het er nauwelijks over’, merkt Dorien Yassa op. Dorien Yassa is psycholoog en gespecialiseerd in het behandelen van psychische klachten rondom zwangerschap, geboorte en de eerste jaren van het moederschap. Ze heeft haar eigen praktijk genaamd Mom & Mind en is als expert betrokken bij het platform How About Mom.
‘Angst is op zichzelf normaal. Zeker als je net moeder bent’ legt Dorien uit. Het verschil tussen gewone angst en een angststoornis zit in intensiteit, duur en impact.
Herken jij dit? Je controleert of je baby ademt. Je schrikt sneller dan vroeger. Je maakt je soms zorgen. Dit is gedrag passend bij normale (beschermende) angst. De angst zakt weer. Je kunt tussendoor ontspannen en genieten. ‘Angst beweegt. Het komt en het gaat’, aldus Dorien.
Wanneer is er wel meer aan de hand? Er is mogelijk sprake van een angststoornis wanneer:
Er kunnen verschillende oorzaken zijn voor die klachten, en daarom is het zo belangrijk dat je er open over bent en het deelt. Soms gaat het om:
Dorien: “Moeder worden is niet alleen een rol die je erbij krijgt, het verandert je hele systeem. Je hormonen schommelen, je slaapt minder en in je hersenen vindt een complete herbedrading plaats – een proces dat wetenschappers matrescentie noemen, de transitie naar het moederschap. Je brein wordt gevoeliger voor signalen van je baby en je omgeving, zodat je alert kunt reageren en je kind kunt beschermen.”
Dat verklaart ook waarom we als moeder en vaders intrusies of intrusieve gedachten hebben, zoals ‘wat zal er gebeuren als ik nu de kinderwagen de weg op laat rollen? Of met mijn baby van de trap val?’ Het is niet fijn, maar het is wel normaal’, legt Dorien uit. ‘Intrusieve gedachten betekenen niet dat je je kind iets wilt aandoen. Ze zijn juist vaak een uiting van verhoogde angst en verantwoordelijkheidsgevoel.’
Er zijn verschillende redenen waarom angstklachten in het moederschap omhoog kunnen komen, legt Dorien uit.
Dorien: ‘Na de bevalling verandert je hormonale systeem abrupt. Oestrogeen en progesteron dalen sterk. Je zenuwstelsel staat gevoeliger afgesteld. Dat is evolutionair logisch: je moet alert zijn op gevaar. Maar bij sommige vrouwen slaat die natuurlijke waakzaamheid door naar voortdurende dreiging.’
‘Je bent ineens verantwoordelijk voor een kwetsbaar leven. Dat raakt aan controleverlies. En als jij bent opgegroeid met het idee dat veiligheid ontstaat door presteren, controleren of sterk zijn – dan wordt dat patroon nu maximaal geactiveerd.’
Vlak de invloed van slaapgebrek en mentale last niet uit, zegt Dorien: ‘Chronisch slaaptekort verlaagt je emotionele draagkracht. Je brein gaat sneller in een alarmsysteem. Wat je overdag misschien nog kon relativeren, voelt ’s nachts levensgroot.’
‘Moederschap raakt aan je eigen kind-zijn. Hoe werd er omgegaan met angst bij jou? Mocht jij bang zijn? Of moest je sterk zijn? Dat oude script speelt vaak onbewust weer mee.’
Wat zijn behandelingen bij postpartum angst? Een goede behandeling is maatwerk, zegt Dorien. Zij gaat met cliënten op zoek naar de beste behandeling. Effectieve behandelingen bij postpartum angst zijn onder andere:
Cognitieve gedragstherapie (CGT)
Deze vorm van therapie jelpt bij het onderzoeken van angstgedachten en het doorbreken van vermijdingsgedrag.
EMDR
EMDR-therapie is effectief bij traumatische bevallingen of eerdere onverwerkte ervaringen die opnieuw geactiveerd worden.
Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
ACT is een therapievorm die je helpt leren omgaan met angst zonder erdoor geleid te worden. Niet de angst laten verdwijnen, maar leren handelen vanuit waarden.
Schematherapie
Bij terugkerende, diepgewortelde patronen, zoals perfectionisme, faalangst, emotionele verwaarlozing of een sterk ontwikkelde innerlijke criticus.
In het moederschap worden vaak oude schema’s – denkbeelden of patronen – geactiveerd:
Schematherapie helpt om die oude overtuigingen te herkennen, de oorsprong ervan te begrijpen en een gezondere, volwassen positie te ontwikkelen. Zodat je niet automatisch reageert vanuit het gekwetste kinddeel of de strenge innerlijke ouder, maar vanuit stevigheid en zelfcompassie.
Medicatie
In sommige gevallen kan medicatie (zoals SSRI’s) ondersteunend zijn, ook tijdens borstvoeding, altijd in overleg met huisarts of psychiater.
Heb je last van angst, piekeren of spanning na de bevalling van je baby? Je bent niet alleen. Het kan gaan van een angstige gedachtes (intrusies) tot vermijden van bepaalde situaties. Deze vrouwen delen hun ervaringen:
Nadat haar eigen moeder na de zwangerschap in een psychose raakte, was Leonie zelf ook bang om moeder te worden. Na de geboorte van haar tweeling Lev en Viggo zakte ze steeds dieper weg in een postpartum angst- en stemmingstoornis. Inmiddels is ze hersteld: ‘Ik ben zo trots op de veerkracht van mijn gezin.’
Iris Pultrum over een angststoornis na haar tweede zwangerschap: “Ongeveer zes maanden na de bevalling kreeg ik heel veel angsten en paniek. Het was geen postpartum depressie, maar een angststoornis. Ik heb me in die tijd heel eenzaam gevoeld. Ik ben gestopt met werken omdat ik het gewoon niet meer kon. Ik durfde op een gegeven moment niet meer naar buiten en werd echt een kluizenaar. Ik ben naar een psycholoog gegaan en heb exposuretherapie gevolgd. Dat betekent juist de dingen doen waar je bang voor ben.”
Een moeder deelt hoe haar angsten steeds groter werden waardoor ze niet alleen durft te zijn met haar baby: “Mijn zoon was inmiddels al een paar maanden oud en ik deed iedere nacht nog geen oog dicht. Zelfs als hij sliep, zat ik rechtop in bed gefocust op dat hij eventueel zou kunnen huilen. Compleet overtuigd dat hem ieder moment iets ergs zou kunnen overkomen. Het liefste was ik daarom altijd thuis, met mijn man of moeder aan m’n zijde. Dan kon ik in bed kruipen met m’n zoon en zou hem niks overkomen. Mocht hem wel iets overkomen, dan waren in ieder geval mijn man of moeder er nog om hem te redden.”
Meer lezen?
How About Mom nieuwsbrief: korting, tips en de beste gelezen verhalen